Budowa skóry

     Skóra składa się z trzech warstw: naskórka – epidermy, skóry właściwej – dermy i tkanki podskórnej – hipodermy. W celu dobrania odpowiedniej kuracji kosmetycznej dla siebie powinniśmy poznać parę informacji o budowie skóry.

Skóra właściwa zbudowana jest przede wszystkim z komórek zwanych fibroblastami produkujących białka ‒ kolagen, elastynę. Inne białka macierzy to glikoproteiny (GA) odpowiedzialne za migrację i przyleganie komórek – gojenie się ran. W skład skóry właściwej wchodzą także polisacharydy ‒ glikozoaminoglikany (GAG) w tym kwas hialuronowy. Skóra właściwa zawiera naczynia krwionośne, limfatyczne, nerwy, gruczoły potowe (ekranowe – występują na całym ciele, pot bezwonny i apokrynowe – występują pod pachami, w powiece, sutku, przy zewnętrznych organach płciowych ‒ wydzielają wonny pot) i łojowe. Osadzone są w niej przydatki skóry – włosy i paznokcie.
Kolagen to rodzina 11 rodzajów białek występujących w skórze właściwej. Sprawia, że skóra jest wytrzymała i sprężysta. Kolagen powstaje w fibroblastach w formie prokolagenu w wyniku reakcji do której niezbędne są jony żelaza2+, witamina C oraz α-ketoglutaron, przekształca się w formę końcową.
W wyniku innej reakcji – tzw. glikacji kolagenu, towarzyszącej ekspozycji na światło UV oraz starzeniu się powstają produkty powodujące brak możliwości kurczenia się włókien kolagenowych.1,2
Młoda skóra zawiera w przeliczeniu na całkowity kolagen 80‒85% typu I (wytrzymałość na rozciąganie) i 10‒15% typu III (odkształcanie skóry) oraz pozostałe kolageny pełniące funkcję rusztowania dla kolagenu I i innych cząsteczek. W miarę starzenia ilość kolagenu spada o ok. 1% na rok.3 Niszczenie włókien kolagenowych jest ściśle związane z ekspozycją na UV.
W literaturze naukowej odnaleźć można wiele doniesień o składnikach zwiększających syntezę kolagenu w skórze między innymi: kwas glikolowy4 czy witaminę E5,6 oraz o zabiegach stymulujących syntezę kolagenu: mikrodermabrazja czy złuszczanie laserem CO2.
Elastyna występuje w różnych stadiach dojrzałości tworząc strukturę odpowiedzialną za elastyczność i sprężystość skóry. Wchodzi w interakcje z kolagenem i kwasem hialuronowym tworząc strukturę odpowiedzialną za prawidłową budowę skóry właściwej. W miarę starzenia się oraz ekspozycji na promieniowanie UV elastyna ulega degradacji, wiązania między elastyną, kolagenem i kwasem hialuronowym osłabiają się. Obecnie nie ma kuracji dedykowanej odnawianiu lub zwiększeniu syntezy włókien elastynowych. Nadzieję pokłada się w kompleksach zawierających jony miedzi ‒ Cu2+ (badania komórek mięśni gładkich)7, oraz kwasu retinolowego (tretionina) ‒ badania in vitro na komórkach skóry kur8 lub pochodnych retinolu9.
Glikozoaminoglikany Najbardziej rozpowszechnionymi GAG są kwas hialuronowy i siarczan dermatanu. Kwas hialuronowy wiąże wodę, nadając skórze objętość. W młodej skórze łączy on kolagen i elastynę. Stosowany jest w kosmetykach ze względu na swoje higroskopijne właściwości, pozostaje na powierzchni skóry wiążąc wodę.

 


Rysunek 1.
Naskórek Odpowiedzialny bezpośrednio za wygląd skóry jest naskórek, prawidłowa budowa, nawilżenie i kolor warunkują Nasze zdrowie i dobre samopoczucie.
Naskórek zbudowany jest z komórek keratynocytów, powstających przy połączeniu skóry właściwej i naskórka. W miarę przesuwania się komórek naskórka w stronę powierzchni (keratynizacja) zachodzą zmiany w ich budowie i właściwościach, powstają korneocyty. Proces keratynizacji trwa od 26 do 42 dni. Zaburzenia procesu złuszczania prowadzą do pojawienia się oznak suchej skóry. W miarę wieku proces ten wydłuża się, komórki warstwy zewnętrznej są starsze co powoduje wydłużenie gojenia się ran oraz szary, matowy wygląd skóry.
  • Warstwa podstawna: zawiera keratynocyty (elastyczność), melanocyty (komórki barwnikowe ‒ tworzą barwniki zwane melaniną, ich skład i intensywność syntezy są uwarunkowane genetycznie, promieniowanie UV przyśpiesza syntezę w wyniku czego opalamy się), komórki Merkla (receptory dotyku), komórki Langerhansa (odpornościowe).
  • Warstwa kolczysta: Najgrubsza, zawiera keratynocyty: keratynę 1 i 10 (odporność mechaniczna), blaszkowate ziarnistości (ceramidy, cholesterol, kwasy tłuszczowe, enzymy, przeciwdrobnoustrojowy peptyd – katelicydynę), białka (inwolukryna, keratolinina, lorykryna). Komórki przesuwając się ku górze ulegają spłaszczeniu.
  • Warstwa ziarnista: ziarnistości-keratohialiny zawierają profilagrynę, prekursor filagryny. Białka zrogowaciałej powierzchni komórek (koperta) są wiązane przez enzym transglutaminazę, którego poziom rośnie ze wzrostem jonów wapnia Ca2+. Im większa aktywność enzymów tym komórki szybciej zaczynają się różnicować (dojrzewać).
  • Warstwa rogowa naskórka: Budowa warstwy rogowej naskórka przypomina strukturę cegieł i zaprawy. Cegłami są obumarłe komórki – korneocyty zbudowane z keratyny i silnie higroskopijnych – wiążących wodę składników NMF – naturalnego czynnika nawilżającego (aminokwasy, mocznik, kwas mlekowy, kwas piroglutaminowy i inne składniki) przyczyniających się do nawilżenia naskórka.10 Cementem są ceramidy (40‒50%), wolne kwasy tłuszczowe (15‒18%), cholesterol (25%).11 Cement tworzy struktury ciekłokrystaliczne, silnie zorganizowane, zabezpieczające skórę oraz cały organizm przed możliwością penetracji substancji chemicznych z otoczenia. Mogą przez niego przenikać jedynie substancję tłuszczowe, wyjątek stanowią niskocząsteczkowe polarne substancje np. gliceryna, mocznik, glikol propylenowy. Dzięki cementowi zahamowana jest również migracja wody z głębszych warstw naskórka, co ogranicza wysychanie skóry. W badaniach wykazano, że niedobór któregokolwiek ze składników cementu powoduje pogorszenie stanu bariery naskórkowej12 i możliwość pojawienia się suchej skóry. Czynnikiem łączącym komórki i cement jest ceramid 1 w którego skład wchodzi kwas linolowy, należący do niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). NNKT nie są syntezowane w skórze, są dostarczane do organizmu z pożywieniem lub dostarczane miejscowo. Do prawidłowej budowy cementu niezbędna jest obecność tych kwasów. Największą zawartość NNKT w postaci trójglicerydów zawierają oleje: wiesiołkowy, z ogórecznika, słonecznikowy, sojowy, lniany i rzepakowy.
Na powierzchni skóry występuje tzw. sebum – mieszanina substancji tłuszczowych wydzielana przez gruczoły łojowe. W skład sebum wchodzą triglicerydy i diglicerydy kwasów tłuszczowych, wolne kwasy tłuszczowe, skwalen, woski (estry kwasów tłuszczowych z alkoholami tłuszczowymi), cholesterol i jego estry. Mieszanina powyższych składników i potu tworzy ochronną warstwę ograniczającą ucieczkę wody z głębszych warstw naskórka (TEWL).
1DG. Dyer, JA. Dunn, SR Thorpe, et al., J. Clin. Invest. 1993, 91, 2463.
2N. Verzijl, J. DeGroot, E. Odehinkel, J. Biochem. 2000, 350, 381.
3JB. Smith, NA Fenske, J. Am. Acad. Dermatol. 1993, 32, 864.
4S. Inan, S. Oztukcan, S. Vatansever et al. Acta Histochem., 2006, 108 (1), 37–47.
5Y. Kishimoto, N. Saito, K. Kurita et al. Biochem. Biophys. Res. Commun., 2013, 430 (2), 579–584.
6JH Chung, SH Youn, OS Kwon, J. Dermatol. Sci. 1997, 15 (3), 188–200.
7ChR. Kothapallia, A. Ramamurthia, Acta Biomaterialia, 2009, 5(2), 541–553.
8S. Tajima, A. Hayashia,T. Suzukib, J. Dermatol. Sci., 1997, 15(3), 166–172.
9A. Jentzsch, H. Ernst, H. Streicher, D. Klein, Cosmetic preparations containing new or known 4-oxoretinol compounds, useful for prophylaxis of aging of the skin or hair, DE 10010814, 2001.
10J. Arct, K. Pytkowska, Wiadomości PTK 2002, 5 (3/4), 3‒10.
11KR. Feingold, J. Lipid Res. 1991, 32, 1151.
12MQ Man, KR Fiengold, PM Elias, Arch. Dermato.l, 1993, 129, 729.

Przeczytaj także