Skóra wrażliwa

     Skórę wrażliwą według tradycyjnej nomenklatury stanowi skóra sucha, naczyniowa skłonna do alergii w wyniku czynników zewnętrznych. Według systemu Klasyfikacji typów skóry prof. Baumann z Uniwersytetu Dermatologicznego w Miami do typu skóry wrażliwej zaliczamy również skórę trądzikową. Według prof. wspólną cechą skóry wrażliwej jest skłonność do stanów zapalnych jak: trądzik, wysypki, pieczenie.

Trądzik pospolity

     Trądzik pospolity jest stanem chorobowym powstałym na skutek zatykania ujść gruczołów łojowych (komedogeneza) przez złuszczające się komórki naskórka do wewnątrz poru. Takie zmiany powodują powstanie zaskórników, małych czarnych punktów na skórze („otwarty zaskórnik”) lub białych zgrubień („zamknięty zaskórnik”)1 Do tych miejsc „przyciągane” są bakterie Propionibacterium acnes w wyniku czego powstaje miejscowy stan zapalny objawiający się zaczerwienieniem, krostami i ropą (Rysunek 1.). Jak wcześniej wspomniano ciągły stan objawiający się trądzikiem jest chorobą i jego leczenie powinno odbywać się w konsultacji z dermatologiem. Pierwsze etapy leczenia trądziku to unormowanie rogowacenia komórek skóry a następnie pozbycie się bakterii przez zastosowanie antybiotyków, te działania wykonywane są pod kontrolą lekarzy. Usuwanie łoju zatykającego pory może odbywać się przy użyciu kosmetyków zawierających hydroksykwasy jak kwas salicylowy (najlepsze działanie) Salicylic acid (także w postaci amidu Salicylamide) lub kwasów glikolowego czy mlekowego w postaci soli np. Calcium Thioglycolate lub Sodium Lactate. Po konsultacji z lekarzem mogą być przeprowadzone peelingi chemiczne, peelingi „domowe” mechaniczne z użyciem ścierniwa nie powinny być stosowane gdyż jeszcze bardziej podrażniają skórę. Następnym etapem jest użycie produktów przeciwzapalnych, tą funkcję również spełnia kwas salicylowy. Ostatnim etapem jest usuwanie nadmiaru łoju z powierzchni skóry. Do tego celu stosowane są serie kosmetyków jak żele do mycia twarzy, toniki czy chusteczki.

zaskórnik, otwarty, zamknięty

Rysunek 1.

Trądzik różowaty

     Innym rodzajem trądziku jest trądzik różowaty choć dokładna przyczyna jego powstawania nie została do końca poznana (czynniki genetyczne, mikroorganizmy) jego objawy mogą nasilać się po ekspozycji na słońce, alkohol, gorąco, jedzenie, leki czy kosmetyki. Charakteryzuje się powstaniem zaczerwienienia i/lub krostek na twarzy. Diagnostyka i leczenie trądziku jest bardzo skomplikowana gdyż występujące objawy mogą dotyczyć różnych typów trądziku różowatego oraz mogą powstawać lub nasilać się pod wpływem różnych czynników. Leczenie trądziku różowatego musi być prowadzone pod kontrolą dermatologa.
     Cera trądzikowa jest wrażliwa i dlatego w produktach przeznaczonych do tego typu cery powinny znajdować się łagodne środki myjące i jak najmniejsza ilość substancji potencjalnie drażniących jak: substancje zapachowe, konserwanty (kwas salicylowy także jest konserwantem) czy barwniki. Sprawa filtrów słonecznych jest dyskusyjna gdyż z jednej strony mogą uczulać lecz z drugiej zapewniają ochronę skórze przed promieniami UV. Wybór odpowiedniego filtra jest trudny, należy szukać kosmetyków z filtrami nieorganicznymi takimi jak ditlenek tytanu (Titanium Dioxide) czy tlenek cynku (Zinc oxide). Stosując kremy unikaj substancji komedogennych jak: nienasycone kwasy tłuszczowe: Stearic Acid, Decyl Oleate, Isopropyl isostearate, Isopropyl myristate.
     Jeśli borykasz się z problemem trądziku dłuższy czas, nie szukaj pomocy wśród półek w drogerii oraz na forach internetowych!!! Idź do dermatologa! Tym stwierdzeniem zwracam się z wielką prośbą w szczególności do rodziców nastoletnich pociech!!!

Skóra uwrażliwiona

     Wrażliwość skóry na czynniki zewnętrze może być wywołana nieprawidłową budową naskórka charakteryzując się zwiększoną utratą wody (TEWL) bądź też osobniczymi uwarunkowaniami czy alergią na jakieś substancje. Występująca suchość skóry może spowodować naruszenie budowy naskórka i ułatwić penetrację substancji ze środowiska. Dlatego też czasowo mogą pojawić się na skórze zaczerwienienia, uczucie swędzenia i pieczenia. Wrażliwość na niektóre substancje nie musi być spowodowana suchością skóry czy alergią a predyspozycjami skóry do uwrażliwiania. Składnikami które mogą powodować u niektórych osób pieczenie czy swędzenie to kwasy np. mlekowy, benzoesowy, salicylowy lub alkohol etylowy, czy witamina C. Wyeliminowanie tych substancji ułatwi powrót do zdrowego wyglądu skóry. Jeśli natomiast stany zaczerwienienia i podrażnienia po zastosowaniu kosmetyków lub też produktów chemii gospodarczej powracają, może być to spowodowane zapaleniem wywołanym podrażnieniem lub alergią na dany składnik lub mieszaninę składników występujących w preparatach – kontaktowe zapalenie skóry.
1L Baumann, Dermatologia estetyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2013.
2GF Webster, AV Rawlings, Trądzik. Diagnostyka i leczenie, Czelej Lublin 2010.
3JM Fulton, J Soc Cosmet Chem, 1989, 40, 321‒333.

Kontaktowe zapalenie skóry

     Kontaktowe zapalenie skóry wywołane jest odpowiedzią immunologiczną komórek naskórka (komórki Langrehansa) na alergen. Alergenami są cząsteczki zdolne do penetracji naskórka czyli najczęściej małe lipofilowe cząsteczki. Identyfikacja substancji uczulających niejednokrotnie nie jest łatwa. Sposób aplikacji substancji czyli forma w jakiej występuje (krem – rodzaj emulsji, żel do mycia czy tonik) jest bardzo ważna gdyż warunkuje stężenie, możliwość okluzji i czas kontaktu danej substancji ze skórą jak i możliwość zachodzenia interakcji z innymi składnikami kosmetyku. W przypadku kremów czas kontaktu ze skórą jest długi, a ilość składników receptury i możliwość zachodzenia synergizmu (oddziaływania między składnikami) może być przyczyną podrażnienia. Dodatkowo aplikujemy te preparaty na ogół bezpośrednio po myciu kiedy skóra jest rozgrzana i wnikanie substancji w naskórek łatwiejsze. W przypadku preparatów do mycia, mamy kontakt z gorącą wodą rozpulchniającą komórki warstwy rogowej naskórka umożliwiając penetracje potencjalnych alergenów. Natomiast w przypadku toników czy emulsji do demakijażu mamy do czynienia z aplikacją preparatu w miejsca szczególnie wrażliwe jak okolice oczu (cienka skóra, oczy).
Przy okazji tematy skóry wrażliwej zwrócić uwagę należy jeszcze na produkty antyalergiczne lub do cer wrażliwych występujące w drogeriach. Są one testowane na osobach skłonnych do alergii i jeśli u nich nie zaobserwowano alergii to deklarowane są jako produkty antyalergiczne. Niemniej jednak niejednokrotnie zawierają one substancje o podwyższonym potencjale drażniącym. Przykładowo, mimo, że na opakowaniu napisane jest: Bez zapachowe, nie oznacza to, że nie ma w składzie związków zapachowych gdyż np. alkohol benzylowy (Benzyl Alcohol) jest zarówno składnikiem kompozycji zapachowej ale również jest konserwantem i mógł być użyty w recepturze ze względu na właściwości konserwujące. Dodatkowo napisy o braku syntetycznych barwników czy syntetycznych składników zapachowych oznaczają, że substancje te zostały pozyskane z roślin lub otrzymane drogą biotechnologiczną co jednak nie zmienia faktu, że nadal mogą uczulać.

Testy płatkowe

     W celu identyfikacji substancji Nas uczulających podstawowym sposobem jest obserwacja skóry po zastosowaniu kosmetyków, gdy jednak ta metoda nie jest skuteczna możemy udać się do dermatologa w celu wykonania testów kontaktowych.
     Wyróżnić możemy kilka testów wykrywających drażnienie. Są one nazwane testami płatkowymi. Plastry z substancją badaną nakleja się na ramiona lub plecy, na określony czas. Zmiennymi mogą być ilość nakładanej substancji, czas kontaktu substancji ze skórą oraz ilość ponownych aplikacji substancji w to samo miejsce. Po zdjęciu płatków obserwuje się pojawienie się lub zmianę rumienia/obrzęku. Testy te wykonuje się nie tylko stosując substancje wzorcowe ale również kosmetyki. Zwrócić należy uwagę, że testy te także mają swoje wady gdyż nie uwzględniają rzeczywistych warunków aplikacji i możliwości zachodzenia interakcji z innymi kosmetykami. Do testu kwalifikuje dermatolog lub alergolog. Cena takiego testu jest zależna od tego ile substancji czy kosmetyków badamy, ale waha się w granicy ok.200‒250 zł (28 alergenów). Testów nie wykonuje się na skórze zmienionej chorobowo.
1R Ashton, B Leppard, Diagnostyka różnicowa w dermatologii, PZLW, Warszawa 2009.

Przeczytaj także